काय आहे एल निनो? एल निनो चे पावसावर व हवामानावर होणारे परिणाम

 एल निनो हा उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक महासागरात दर काही वर्षांनी उद्भवणारा हवामानाचा नमुना आहे. मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागरात समुद्राच्या पृष्ठभागाच्या तापमानात वाढ झाल्यामुळे त्याचे वैशिष्ट्य आहे. समुद्राच्या पाण्याच्या तापमानवाढीचा जगभरातील हवामानाच्या नमुन्यांवर महत्त्वपूर्ण परिणाम होऊ शकतो.

• एल निनो हा एल निनो-सदर्न ऑसिलेशन (ENSO) चा उबदार टप्पा आहे, जो उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक महासागरात दर काही वर्षांनी येतो. ENSO च्या थंड टप्प्याला ला निना म्हणतात.
• अल निनो पॅसिफिक महासागरातील व्यापारी वारे कमकुवत झाल्यामुळे होतो. व्यापाराचे वारे सामान्यतः पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहतात, परंतु एल निनो घटनेच्या वेळी ते कमकुवत होतात किंवा अगदी उलट दिशेने जातात. हे मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागरात उबदार पाणी तयार करण्यास अनुमती देते.
• एल निनो इव्हेंट दरम्यान समुद्राच्या पाण्याचे तापमान वाढल्याने जगभरातील हवामानाच्या नमुन्यांवर महत्त्वपूर्ण परिणाम होऊ शकतो. पश्चिम युनायटेड स्टेट्समध्ये, एल निनोमुळे अतिवृष्टी आणि पूर येऊ शकतो. ऑस्ट्रेलिया आणि इंडोनेशियामध्ये एल निनोमुळे दुष्काळ पडू शकतो. पूर्व युनायटेड स्टेट्समध्ये, एल निनोमुळे हिवाळा अधिक गरम होऊ शकतो.
• एल निनो घटना अनेक महिने किंवा वर्षांपर्यंत टिकू शकतात. सर्वात अलीकडील अल निनो घटना 2015-2016 मध्ये घडली. ही रेकॉर्डवरील सर्वात मजबूत एल निनो घटनांपैकी एक होती आणि जगभरातील हवामानाच्या नमुन्यांवर त्याचा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पडला.
• एल निनो हा एक नैसर्गिक हवामानाचा नमुना आहे, परंतु हवामान बदलामुळे तो वाढू शकतो. जसजसे पृथ्वीचे हवामान गरम होत आहे तसतसे एल निनोच्या घटना अधिक वारंवार आणि तीव्र होत आहेत. हे चिंतेचे कारण आहे, कारण एल निनोचा जगभरातील हवामानाच्या नमुन्यांवर लक्षणीय परिणाम होऊ शकतो.

एल निनो इव्हेंट दरम्यान, व्यापाराचे वारे कमकुवत होतात किंवा अगदी उलट दिशेने जातात. हे मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागरात उबदार पाणी तयार करण्यास अनुमती देते. उबदार पाणी नंतर पृष्ठभागावर वाढते, वातावरणात उष्णता सोडते. यामुळे हवामानाच्या नमुन्यांमध्ये अनेक बदल होऊ शकतात, यासह:

• पश्चिम युनायटेड स्टेट्स आणि दक्षिण दक्षिण अमेरिकेत पावसाचे प्रमाण वाढले आहे
• ऑस्ट्रेलिया आणि इंडोनेशियामध्ये कमी पाऊस
• प्रशांत महासागरात उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळ क्रियाकलाप वाढला
• पूर्व युनायटेड स्टेट्स आणि कॅनडामध्ये उबदार हिवाळा
• पश्चिम युनायटेड स्टेट्स आणि दक्षिण दक्षिण अमेरिकेत थंड हिवाळा

एल निनो घटना अनेक महिने किंवा वर्षे टिकू शकतात. सर्वात अलीकडील अल निनो घटना 2015-2016 मध्ये घडली. ही रेकॉर्डवरील सर्वात मजबूत एल निनो घटनांपैकी एक होती आणि जगभरातील हवामानाच्या नमुन्यांवर त्याचा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पडला.

एल निनोचे हवामानावरील काही परिणाम येथे आहेत:

पाऊस: एल निनोमुळे काही भागात पाऊस वाढू शकतो आणि काही भागात पाऊस कमी होऊ शकतो. पश्चिम युनायटेड स्टेट्समध्ये, एल निनोमुळे अतिवृष्टी आणि पूर येऊ शकतो. ऑस्ट्रेलिया आणि इंडोनेशियामध्ये एल निनोमुळे दुष्काळ पडू शकतो.

तापमान: एल निनोमुळे काही भागात गरम हिवाळा आणि काही भागात थंड हिवाळा होऊ शकतो. पूर्व युनायटेड स्टेट्समध्ये, एल निनोमुळे हिवाळा अधिक गरम होऊ शकतो. पश्चिम युनायटेड स्टेट्समध्ये, एल निनोमुळे थंड हिवाळा होऊ शकतो.

उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे: एल निनो प्रशांत महासागरातील उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळांची संख्या आणि तीव्रता वाढवू शकते.

समुद्र पातळी: एल निनोमुळे समुद्राची पातळी वाढू शकते. त्यामुळे किनारपट्टी भागात पुराचा धोका वाढू शकतो.

एल निनो हा एक नैसर्गिक हवामानाचा नमुना आहे, परंतु तो हवामान बदलामुळे वाढू शकतो. जसजसे पृथ्वीचे हवामान गरम होत आहे तसतसे एल निनोच्या घटना अधिक वारंवार आणि तीव्र होत आहेत. हे चिंतेचे कारण आहे, कारण एल निनोचा जगभरातील हवामानाच्या नमुन्यांवर लक्षणीय परिणाम होऊ शकतो.

- अभि. किशोर मा. सोनावणे 

(संपादक कृषी न्यूज)